Oorzaak als gevolg

Oorzaak als gevolg
Ik droom dat ik de langzaam rijdende auto die ik bestuur niet tot staan kan brengen. Een botsing is niet te vermijden. Een bons op de deur maakt mij wakker.
Deze droom herhaalt zich met varianten van de details, meestal zonder grote ongelukken. De auto rijdt soms achteruit, dan weer vooruit en komt nu eens tegen een paaltje tot stilstand, dan weer tegen een muur, maar in alle varianten is de droom een triviale versie van de Tovenaarsleerling: ik kan de krachten die ik ontketen niet beheersen en dat hindert mij kennelijk meer dan ik wil weten. Misschien zoek ik er te veel achter en vertolkt de droom alleen mijn argwaan tegen machines.
In de beschreven vorm verklapt de droom ook het mechanisme van de waarneming. Ik denk dat iedereen dit patroon van de droom herkent: een doffe klap ontketent de droom, maar voordat ik mij van het geregistreerde geluid bewust word, heeft de droom alle tijd om een verhaaltje te ontwerpen waar het geluid in past. In mijn droom neem ik geen doffe klap waar, maar het geluid van een botsing. Als ik wakker word neemt mijn bewustzijn de regie over, maar de procedure verandert niet: ik neem ook nu geen doffe klap waar, maar de bons waarmee iemand op de deur slaat.

Censuur
De waarneming staat onder de controle van een verklaring. Mijn bewustzijn levert een ander soort verklaringen dan mijn dromen, maar nooit wordt de waarneming zonder verklaring afgeleverd. Een droom is meestal te argeloos om mij voor de gek te houden. Ik zie zo dat de droom oorzaak en gevolg verwisselt; het is maar een droom. Om te zien dat ook de bewuste waarneming onder censuur staat, moet ik mijn waarnemingen uit elkaar rafelen. Ik zie geen meteoriet of een vliegende schotel aan de nachtelijke hemel, maar een lichte vlek tegen een donkere achtergrond. Als ik hetzelfde verschijnsel als het boord-licht van een laagvliegende straaljager waarneem dan heb ik in die
waarneming bovendien de indruk van aanzwellend en verstervend lawaai verwerkt. En alleen al door geluid lawaai te noemen onderwerp ik het aan een oordeel. Luister ik naar de Pulcinella van Stravinsky dan hoor ik het lawaai als muziek en weer benoem ik een vooroordeel in plaats van een verschijnsel.

Gerrit Noordzij in De handen van de zeven zusters

Comments are closed.