Ynse fan é Izermieden

It is yn ‘e tiid dat de herberch noch in skutstâl hat. Dy stâl is der foar om it losrinnend fee, dêr’t gjin eigner fan bekend is, ûnderdak te jaan. Wol de eigner syn kwytrekke hynderke, ko, skiep of baarch werom ha, dan moat er earst boete betelje.
En wêroer haw ik fannacht op ‘t Súd in healwize dream hân? Oer it wûnderlike ferskynsel dat in echte kroeg altyd in soartemint fan skutstâl is. Mar dan yn ‘t foarste plak foar losrinnende minsken dêr’t gjin eigner fan bekend is.
Ik dream de dream fan in summerjûn yn 1895, in benaude simmerjûn. Yn de folle herberch ûntstiet hiel stadich in eksplosyf mingsel dat bestiet út skuld, boete en bearenburch. It begjint te broeien, net allinne bûtendoar, dêr’t it no en dan op de suderkime ljochtet, mar ek oan ‘e taap.
En dêr, ynienen fljocht de kafedoar iepen. In jongkeardel, in boerke fan de heide, de pet achter op ‘e kop, brûst yn ien kear op ‘e taap ta. O deale, Ynse fan de Izermieden! In tel letter stiet it knyft fan Ynse triljend yn ‘e brune tafel.
‘En no mar gau dat hynderke fan my losmeitsje, heite, oars giet alles hjir yn ‘brân.’
Mar dan docht bliken, de kastlein is net allinnich grut fan stal, it is ek in persoan út ien stik, in man dy’t net benaud is. Hy snipt it mes fan Ynse en stekt it yn ‘e souderbalke. Ynse kin syn knyft net mear rikke. Dan wurd der slein, slein dat it in ôfgriis is. Ynse fan de Izermieden moat op it lêst belies jaan. Yn ‘e neinacht sil de man út de Izermieden wraak nimme, hy makket it fee fan ‘e skutstâl los en jaget it foar him út de Mieden yn. Ik sjoch it oan, ik stean der helpleas nei te sjen, en dan wurd ik driuwend yn it swit, wekker.

*-*-*~*~*-*-*

Het is de tijd dat een herberg nog een schutstal heeft. Die is er om loslopend vee, waarvan de eigenaar onbekend is, onderdak te geven. Wil de eigenaar zijn paard, koe, schaap of varken weer in bezit nemen dan moet hij eerst een boete voldoen.
En waarover heb ik vannacht, op het Zuid, een malle droom gehad? Over het wonderlijke verschijnsle dat een echte kroeg steevast een soort schutstal is. Maar dan vooral voor loslopende mensen, waarvan geen eigenaar bekend is.
Ik droom de droom van een zomeravond in 1895, een benauwde zomeravond. In de volle herberg ontstaat langzaamaan een explosief mengsel dat bestaat uit schuld, boete en berenburg. Het begint te broeien, niet alleen buiten, waar het af en toe weerlicht aan de zuidelijke hemel, maar ook aan de tap.
En jawel, opeens wordt de deur opengesmeten. Een jongeman, een boertje van de heide, pet achter op z’n kop, briest direct op de tap af. Oeioei, het is Ynse van het IJzerveld! Een ogenblik later staat het grote zakmes van Ynse natrillend in de bruine tafel.
‘En nou verdomme gauw dat paard van mij losmaken, anders steek ik alles hier in de fik.’
Maar dan blijkt dat de kroegbaas niet alleen een fors postuur heeft, maar ook een vent uit één stuk is, en niet erg bang uitgevallen. Hij graait het mes van Ynse weg en steekt het in de zolderbalk. Ynse kan er niet meer bij. Dan volgt een vechtpartij, een akelige vechtpartij. Ynse van het IJzerveld moet uiteindelijk opgeven. Maar tegen het einde van de nacht, zal de man wraak nemen, hij maakt het vee uit de schutstal los, en jaagt het voor zich uit het Veld in. Ik sta er hulpeloos bij te kijken, en dan word ik drijvend van het zweet, wakker.

Hielke Speerstra – Simmerlân (Leeuwarden, Friese Pers, 1996)

 

Comments are closed.